Autor: Piotr Zieliński

Dr Piotr Ostropolski-Nalewaja, dr Marek Sokołowski i Marcin Sendera to tegoroczni laureaci Nagrody im. Witolda Lipskiego, jednego z najbardziej prestiżowych wyróżnień w polskiej informatyce.

Nagrodę im. Witolda Lipskiego ustanowiono w 2005 r. dla upamiętnienia pioniera polskiej informatyki, którego dorobek naukowy nadal inspiruje kolejne pokolenia badaczy.

Nagroda przyznawana jest wyróżniającym się młodym informatykom za dokonania w dwóch kategoriach, którymi są: teoretyczne aspekty informatyki oraz informatyka stosowana. Nagroda w każdej z tych kategorii wynosi 50 tys. złotych.

W 2025 dwie równorzędne nagrody w kategorii teoretyczne aspekty informatyki otrzymali: dr Piotr Ostropolski-Nalewaja oraz dr Marek Sokołowski, a w kategorii informatyka stosowana – Marcin Sendera.

Dr Piotr Ostropolski-Nalewaja pracuje w Instytucie Informatyki Uniwersytetu Wrocławskiego. Interesuje się teorią baz danych. W 2024 roku obronił pracę doktorską „Chasing the chase: The chase as a tool of database theory”, napisaną pod opieką prof. Jerzego Marcinkowskiego, dyrektora Instytutu Informatyki Uniwersytetu Wrocławskiego.

Dr Marek Sokołowski jest pracownikiem Wydziału Matematyki Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. W 2025 roku obronił pracę doktorską „Efficient Data Structures and Graph Width Parameters”, której promotorem był dr hab. Michał Pilipczuk.

Trzeci z laureatów Marcin Sendera jest doktorantem Group of Machine Learning Research na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracuje też jako Machine Learning Engineer w firmie UBS.

Od 2025 roku za organizację Nagrody odpowiada Instytut Badawczy IDEAS. Nagroda finansowana jest dzięki sponsorom we współpracy z Fundacją Kościuszkowską.

Patron nagrody Witold Lipski (1949-1985) był wybitnym polskim informatykiem, matematykiem i teoretykiem nauki. Jego kariera naukowa obejmowała dziedziny teorii baz danych i analizy algorytmów. W czasach „żelaznej kurtyny” jako jeden z nielicznych polskich naukowców współpracował z wybitnymi informatykami z zagranicy, takimi jak Christos Papadimitriou i Franco Preparata. Był autorem i współautorem ponad 60 prac, obejmujących kombinatorykę, teorię wyszukiwania informacji i geometrię obliczeniową.

---

Źródło: Serwis Nauka w Polsce – naukawpolsce.pl

---

W najnowszej edycji prestiżowego rankingu World’s Top 2% Scientists 2025 znalazło się 37 badaczy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. To najlepszy wynik w historii uczelni – poinformowano w komunikacie. Dziewięciu naukowców znalazło się w rankingu po raz pierwszy.

W przesłanym we wtorek przez uczelnię komunikacie napisano, że w kategorii obejmującej całokształt dorobku naukowego (career impact) wyróżniono siedmiu profesorów, a w zestawieniu osiągnięć z ostatniego roku – aż 30 naukowców, w tym dziewięciu po raz pierwszy.

– To dla nas ogromny powód do dumy i jednocześnie dowód, że strategia rozwoju nauki na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu przynosi wymierne efekty. Znalazło się w nim aż 37 naszych badaczy, co oznacza, że jesteśmy coraz silniej obecni w globalnym obiegu naukowym. Ranking nie tylko pokazuje skalę cytowalności naszych publikacji, ale również podkreśla ich znaczenie dla rozwoju medycyny i nauk o zdrowiu – podkreślił cytowany w komunikacie rektor uczelni prof. Piotr Ponikowski.

Wyróżnieni w kategorii career impact (całokształt dorobku naukowego) to: prof. Piotr Ponikowski, prof. Marek Jutel, prof. Christian Zidorn, prof. Ewa Jankowska, prof. Adam Matkowski, prof. Piotr Dzięgiel, prof. Małgorzata Krzystek-Korpacka.

Ranking World’s Top 2% Scientists powstaje pod kierunkiem prof. Johna P.A. Ioannidisa z Stanford University, we współpracy z wydawnictwem Elsevier i bazą Scopus. Obejmuje ok. 2% najwyżej cytowanych naukowców świata. Opiera się na złożonym wskaźniku bibliometrycznym (c-score), który uwzględnia m.in. liczbę cytowań, indeks Hirscha, udział autora w publikacjach, autocytowania i wpływ wycofanych prac.

Co roku publikowane są dwie listy: career impact – całokształt kariery do końca 2024 r., single year impact – osiągnięcia wyłącznie z ostatniego roku.

---

Źródło: Serwis Nauka w Polsce – naukawpolsce.pl

---

Troje młodych ludzi z Polski dostało nagrody w europejskim konkursie naukowym European Union Contest for Young Scientists (EUCYS) w Rydze. Jury wyróżniło ich za analizę związków między różnymi dziedzinami matematyki, nowatorskie tworzywo do druku 3D i nawóz ograniczający zużycie wody.

European Union Contest for Young Scientists (konkurs dla młodych naukowców UE) jest organizowany przez Komisję Europejską od 1989 r. – przypomniano w nadesłanym w poniedziałek do serwisu Nauka w Polsce komunikacie Fundacji Zdolni. Fundacja ta prowadzi polską edycję tego konkursu.

Podczas EUCYS 2025 jedną z czterech równorzędnych pierwszych nagród i nagrodę honorową (w postaci udziału w London International Youth Science Forum, LIYSF, wydarzeniu naukowym dla uczniów i studentów) otrzymał Antoni Łuczak, tegoroczny maturzysta i absolwent XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie.

Jak podano w komunikacie, w efekcie pracy Antoniego można wykazać zależności pomiędzy klasyczną geometrią a bardziej zaawansowanymi koncepcjami.

„Wielu uczniów traktuje geometrię jako oderwany przedmiot, bez powiązania z resztą matematyki. Moje badania pokazują, że istnieją takie związki i że można stosować zaawansowaną teorię w dobrze znanym kontekście. Mam nadzieję, że dzięki temu więcej osób zainteresuje się matematyką na poziomie akademickim” – powiedział cytowany w materiale laureat.

Nagrodą specjalną EIROForum (w postaci tygodniowego stażu w Institute Laue-Langevin, ILL, w Grenoble we Francji) został uhonorowany Emil Pająk, absolwent V Liceum Ogólnokształcącego im. A. Struga w Gliwicach.

Jurorzy docenili opracowany przez Emila nowatorskie tworzywo do druku 3D. Materiał, zbudowany z termoplastycznego poliuretanu TPU i wzbogacony o ponad 30 proc. cząstek magnetycznych, pozwala wytwarzać elastyczne struktury reagujące na pole magnetyczne bez użycia energii elektrycznej. Tworzywo może być wykorzystane w robotyce miękkiej i w medycynie.

„Zainspirowała mnie praca MIT (Massachusetts Institute of Technology, uczelnia w USA – przyp. PAP) z 2018 r., ale chciałem uzyskać podobny efekt na prostych, dostępnych drukarkach 3D. To dopiero początek mojej drogi badawczej – podkreślił Pająk, również cytowany w materiale Funduszu Zdolni.

Zuzanna Kassner, uczennica I Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Pile, została wyróżniona zaproszeniem na Luxembourg International Science Expo dla młodych badaczy.

Opracowany przez Zuzannę płynny nawóz na bazie nanocząstek chitozanu (związek organiczny, pochodna chityny – przyp. PAP) pozwala ograniczyć zużycie wody nawet o 75 proc. w okresach ekstremalnej suszy, nie powodując jednocześnie negatywnych skutków dla upraw – czytamy w komunikacie. Rozwiązanie może być stosowane w rolnictwie, ogrodnictwie, a nawet w astrobiologii i uprawach w przestrzeni kosmicznej.

„Nano Support ma na celu nie tylko sprawdzenie potencjału nanotechnologii w rolnictwie. Może także poprawić jakość życia wielu społeczeństw, łagodząc kryzys głodu. Zaczynałam swoje eksperymenty na strychu rodzinnego domu i nie marzyłam, że zajdę tak daleko” – podkreśliła autorka nagrodzonej pracy, także cytowana w komunikacie.

– Jakość projektów wyłanianych przez krajowe jury nie pozostawia wątpliwości – podkreślił prof. Jan Madey z Instytutu Informatyki Uniwersytetu Warszawskiego, który jest jurorem Polskiej Edycji EUCYS i od 30 lat towarzyszy reprezentantom podczas finałów międzynarodowych.

Międzynarodowe finały EUCYS odbywają się co roku w innym mieście. Tym razem młodzi naukowcy z całej Europy spotkali się w dniach 15–20 września w Rydze (Łotwa).

Fundusz Zdolni (dawniej Krajowy Fundusz na rzecz Dzieci ) to istniejące od 1981 r. polskie stowarzyszenie, mające za cel pomoc w rozwoju zainteresowań dzieciom uzdolnionym naukowo, plastycznie lub muzycznie. (PAP)

Nauka w Polsce

Dr hab. Sabina Pierużek-Nowak, prof. UW, szefowa Stowarzyszenia dla Natury Wilk – została laureatką Medalu im. Ludwika Tomiałojcia. Medal przyznawany jest za zasługi dla badań i ochrony różnorodności biologicznej w Polsce.

„Za zasługi dla badań i ochrony różnorodności biologicznej w Polsce, w tym w szczególności w zakresie nauki obywatelskiej oraz edukacji przyrodniczej” – tak Komitet Biologii Środowiskowej i Ewolucyjnej PAN uzasadnił decyzję o wręczeniu medalu prof. Sabinie Pierużek-Nowak.

Uzasadniając wybór laureatki medalu, przewodniczący Komitet Biologii Środowiskowej i Ewolucyjnej PAN, prof. Rafał Kowalczyk przypomniał, że „dr hab. Sabina Pierużek-Nowak od ponad 35 lat niestrudzenie, i na różne sposoby, angażuje się w sprawy ochrony polskiej bioróżnorodności, ze szczególną uwagą poświęcaną dużym drapieżnikom z wilkiem na czele. Prowadzi badania naukowe, które przyczyniają się do zrozumienia biologii drapieżników, oraz naświetlają potrzebę ich ochrony. Równolegle do jej pracy naukowej, dr hab. Pierużek-Nowak jest również działaczką praktyczką na rzecz ochrony przyrody, szczególnie w ramach Stowarzyszenia dla Natury Wilk. Działa również na poziomie rządowym, od niedawna jako wiceprzewodnicząca Państwowej Rady Ochrony Przyrody oraz zasiada też w radach wielu parków narodowych. Od lat łączy więc niestrudzenie teorię z praktyką. Jako popularyzatorka nauki wpływa pozytywnie na rozwój zainteresowań przyrodniczych w społeczeństwie co wspiera rozwój nauki obywatelskiej”.

Sabina Pierużek-Nowak jest autorką licznych artykułów naukowych, kilku książek, wielu wydawnictw popularnonaukowych o ssakach drapieżnych. Wiedzę o dużych drapieżnikach popularyzuje również podczas wykładów, podcastów, biorąc udział w programach radiowych i telewizyjnych oraz korzystając z mediów społecznościowych.

Medal im. Ludwika Tomiałojcia ustanowiono w 2022 roku. Wcześniej jego laureatem został Paweł Pawlaczyk, zaangażowany w tworzenie i poszerzanie sieci Natura 2000 w Polsce, autor wytycznych w zakresie dobrych praktyk związanych z utrzymaniem rzek i gospodarką wodną; ekspert w zakresie monitoringu siedlisk, ekspert krajowy w zakresie oceny działań ustanowionych na obszarach specjalnej ochrony i ich skuteczności, a także – w zakresie prawa krajowego i międzynarodowego dotyczącego ochrony przyrody. Jest on autorem i redaktorem licznych podręczników i opracowań z zakresu ochrony siedlisk i gatunków w Polsce oraz autorem i współautorem wielu artykułów naukowych, popularyzatorskich, opracowań, planów zadań ochronnych, planów ochrony itp.

Patron medalu, profesor Ludwik Tomiałojć (1939–2020), był zoologiem, profesorem zwyczajnym w Muzeum Przyrodniczym Uniwersytetu Wrocławskiego, członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody, członkiem Rady Programowej Zielonego Instytutu, Komitetu Ochrony Przyrody PAN. „Wybitny ornitolog, charyzmatyczny wykładowca, krzewiciel idei ochrony przyrody” – tak pisał o nim prof. Tomasz Wesołowski.

Nauka w Polsce

Prof. Witold Rzyman, kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej GUMed, został doceniony przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Badań nad Rakiem Płuca (IASLC). Otrzymał od niego nagrodę im. Josepha W. Cullena za profilaktykę i wczesne wykrywanie raka płuca.

Wyróżnienie zostało przyznane podczas Światowej Konferencji Raka Płuca w Barcelonie, która odbywała się w dniach 6-9 września 2025 r. – podał Gdański Uniwersytet Medyczny (GUMed).

IASLC (International Association for the Study of Lung Cancer), które zrzesza ponad 10 tysięcy specjalistów z około stu krajów, doceniło w ten sposób całokształt osiągnięć prof. Witolda Rzymana w profilaktyce nowotworów złośliwych klatki piersiowej.

– Moja praca nad programami badań przesiewowych raka płuca rozpoczęła się w 2007 roku, kiedy przygotowywaliśmy w Gdańsku pierwszy pilotażowy program w tym zakresie. Następnie powstawały kolejne inicjatywy – jedna po drugiej. I nagle minęło dziesięć lat, które upłynęły niezwykle szybko. W tym czasie w Gdańsku, gdzie pracuję, udało się zbudować prawdziwie interdyscyplinarny zespół – klinicystów, biologów, matematyków i informatyków – wspominał podczas odbierania nagrody prof. Rzyman.

Diagnostyka przesiewowa raka płuc jest szczególnym obszarem badań prof. Rzymana. Specjalista zyskał międzynarodowe uznanie za wkład w implementację badań przesiewowych w kierunku raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (LDCT) w Polsce i na świecie.

Jest on autorem polskiego konsensusu w sprawie badań przesiewowych raka płuca, a także inicjatorem i członkiem komitetu sterującego pilotażowego programu badań przesiewowych w Polsce, realizowanego w latach 2020-2023. Współtworzy polski populacyjny program badań przesiewowych raka płuca oraz aktywnie uczestniczy w licznych międzynarodowych inicjatywach w tym obszarze, m.in. w Lung Cancer Policy Network. Od 2025 r. pełni funkcję konsultanta krajowego w dziedzinie chirurgii klatki piersiowej.

Jest też jednym z liderów Gdańskiej Grupy Badawczej nad Rakiem Płuca odpowiedzialnej za biobankowanie. Jego zainteresowania naukowe obejmują ponadto leczenie skojarzone oraz małoinwazyjne procedury chirurgiczne w nowotworach klatki piersiowej.

Prof. Rzyman jest autorem ponad 122 publikacji naukowych. Pełni funkcję zastępcy redaktora International Lung Cancer News, czyli oficjalnej strony informacyjnej IASLC. Jest członkiem Komitetu IASLC ds. Wczesnego Wykrywania i Badań Przesiewowych, jak również Komitetu Ad Hoc ds. Badań Przesiewowych Europejskiego Towarzystwa Chirurgów Klatki Piersiowej. (PAP)

Profesorowie Marcin Kubiak, Michał Szymański i Andrzej Udalski zostali uhonorowani przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne Medalem B. Paczyńskiego – za dokonania naukowe. Z kolei Stefan Janta, Adam Michalec oraz Stowarzyszenie Polaris – OPP nagrodzono za popularyzację astronomii Medalem W. Zonna.

Medal Bohdana Paczyńskiego jest najważniejszym wyróżnieniem przyznawanym przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne (PTA) za dokonania naukowe. Bohdan Paczyński (1940-2007), był jednym z najwybitniejszych współczesnych polskich astronomów. Medal jego imienia przyznaje się „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie astronomii i astrofizyki”. Pierwsza edycja nagrody nastąpiła w 2013 roku.

Dotychczas przyznawano po jednej nagrodzie w danej edycji, ale w 2025 roku laureatów jest aż trzech: Marcina Kubiaka, Michała Szymańskiego i Andrzeja Udalskiego. Wszyscy ci astronomowie są związani z Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego oraz projektem OGLE. Jest też jeszcze związek pomiędzy nimi: prof. Kubiak był promotorem prac doktorskich Michała Szymańskiego i Andrzeja Udalskiego.

Profesor Marcin Kubiak (ur. 1949) jest jednym z inicjatorów projektu obserwacyjnego OGLE, w ramach którego monitorowane są jasności milionów gwiazd. W latach 1991-1992 prowadził rozmowy z prof. Bohdanem Paczyńskim oraz Obserwatorium Las Campanas na temat kształtu projektu OGLE, a potem kierował grantami na budowę 1,3-metrowego teleskopu w Chile. Projekt OGLE uruchomiono w 1992 roku, a teleskop rozpoczął pracę w 1996 roku. Prof. Kubiak był współautorem odkrycia pierwszych zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego przez OGLE i wykorzystania ich do badań nad ciemną materią, a także pierwszego skutecznego użycia metody tranzytów oraz metody mikrosoczewkowania grawitacyjnego do odkrywania planet pozasłonecznych.

Profesor Michał Szymański (ur. 1959) wniósł z kolei kluczowy wkład w rozwój technologii i oprogramowania do analizy olbrzymich ilości informacji, jakie zbiera OGLE. Projektował bazy fotometryczne i biblioteki procedur. Obecnie baza danych OGLE ma ponad bilion pomiarów fotometrycznych dla dwóch miliardów gwiazd, a także milion obrazów nieba. Wspólnie z prof. Udalskim stworzył system do szybkiego wykrywania zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego (Early Warning System, w skrócie EWS), aby na bieżąco dostosowywać strategię obserwacji dla lepszego zbadania przebieg zjawiska. Potem dane z systemu EWS zaczęły być dostępne publicznie poprzez internet, aby inne zespoły badawcze mogły dołączać do obserwacji. Laureat stworzył też interfejsy WWW do identyfikacji gwiazd w polach obserwowanych przez OGLE, przeglądania gwiazd zmiennych z bazy OGLE i do określania ekstynkcji międzygwiazdowej w kierunku centrum Drogi Mlecznej, jak również system akwizycji i redukcji danych oraz system kontroli teleskopu. Prof. Szymański jest współautorem wszystkich najważniejszych odkryć OGLE.

Profesor Andrzej Udalski (ur. 1957) to lider grupy OGLE. Jest światowej klasy specjalistą w zakresie budowy instrumentów astronomicznych. Kierował budową Teleskopu Warszawskiego w Obserwatorium Las Campanas w Chile w latach 1995-96. W roku 2001 samodzielnie zbudował szerokokątną, ośmiodetektorową kamerę mozaikową CCD z ponad 65 milionami pikseli. W 2010 roku uruchomił kamerę mozaikową kolejnej generacji złożoną z 32 detektorów CCD (256 milionów pikseli), która do tej pory należy do największych tego typu instrumentów na świecie. W 1993 roku prof. Udalski odkrył pierwsze zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego w bazie danych pierwszej fazy projektu OGLE, a niedługo później pierwsze w historii zjawisko mikrosoczewkowania spowodowane przez obiekt podwójny. Do tej pory osobiście odkrył ponad 20 tysięcy zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego. W swoich badaniach zajmuje się też planetami pozasłonecznymi (m.in. pierwsza planeta odkryta metodą tranzytów), gwiazdami zmiennymi, ekstynkcją międzygwiazdową.

Polskie Towarzystwo Astronomiczne przyznało też nagrodę i medal im. Włodzimierza Zonna – „za popularyzację wiedzy o Wszechświecie”. Są one jednymi z najstarszych polskich nagród za popularyzację nauki (pierwsza edycja w 1983 roku). Patronem nagrody jest astronom Włodzimierz Zonn (1905-1975).

Również tutaj przyznano w tym roku aż trzy nagrody. Otrzymali je Stefan Janta, Adam Michalec oraz Stowarzyszenie Polaris – OPP.

Stefan Janta (ur. 1960) życie zawodowe związał z Planetarium Śląskim, gdzie przez 45 lat pracował na różnych stanowiskach. Obecnie jest dyrektorem placówki. W ostatnich latach doprowadził do modernizacji planetarium, zamieniając je w nowoczesne centrum popularyzacji nauki. Obecnie instytucja występuje pod nazwą Planetarium – Śląski Park Nauki, a przez pierwsze dwa lata po modernizacji odwiedziło ją blisko milion osób. Laureat angażował się też w Olimpiadę Astronomiczną: był autorem zadań, jurorem, ale przede wszystkim organizatorem, dzięki któremu konkurs miał fundusze i był realizowany. Dwukrotnie zorganizował także Międzynarodową Olimpiadę z Astronomii i Astrofizyki (IOAA).

Adam Michalec był pracownikiem Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, gdzie przez kilkadziesiąt lat angażował się w inicjatywy popularyzujące astronomię. Współpracuje także z Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach. Laureat jest aktywny w mediach, od lat publikując artykuły popularnonaukowe o zjawiskach na niebie, a nawet prowadząc wakacyjne audycje radiowe. Od około 25 lat regularnie prowadzi pokazy wahadła Foucaulta w jednym z krakowskich kościołów.

Stowarzyszenie Polaris – OPP powstało w 1994 roku. Jego siedziba mieści się we wsi Sopotnia Wielka, gdzie organizacja zbudowała obserwatorium astronomiczne (w Zespole Szkół nr 4 w Sopotni Wielkiej), a także unikatowe w skali kraju miejsce: Młodzieżową Stację Kosmiczną YSS, która jest modelem w skali 1:1 wnętrza modułu Destiny na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Prowadzone są tam zajęcia z młodzieżą. Stowarzyszenie Polaris – OPP zrealizowało kilkadziesiąt projektów, np. Astroevents, Piknik z Astronomią, Przybliżmy Dzieciom Gwiazdy. Podejmuje też działania związane z ochroną ciemnego nieba, czyli przeciwdziałaniem nadmiernemu zanieczyszczeniu sztucznym światłem. W skali lokalnej skutecznie przekonało władze gminy do wymiany oświetlenia na przyjazne nocnemu niebu. Z kolei w skali ogólnopolskiej prowadzi działania edukacyjne w społeczeństwie i wśród polityków, czy też na przykład wsparło stworzenie Izerskiego Parku Ciemnego Nieba (powstał w 2009 roku), a od 2004 roku prowadzi projekt „Ciemne niebo”.

Polskie Towarzystwo Astronomiczne przyznało też nagrodę dla młodych naukowców (do 35. roku życia). Kryterium oceny jest w tym przypadku wybitny, indywidualny dorobek naukowy w dziedzinie astronomii. Po raz pierwszy nagrodę przyznano w 1959 roku i jako jedyna z nagród PTA ma poza prestiżem także wymiar finansowy.

Tegorocznym laureatem Nagrody Młodych PTA został dr Łukasz Tychoniec. Jury doceniło jego dorobek naukowy w zakresie badania nad formowaniem się gwiazd i dysków protoplanetarnych z wykorzystaniem danych z najważniejszych teleskopów naziemnych i kosmicznych. Laureat jest współautorem 65 recenzowanych prac naukowych wieloautorskich – w tym siedmiu, w których jest pierwszym autorem. Dr Tychoniec ukończył studia astronomiczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, doktorat uzyskał na Uniwersytecie Lejdzie (Holandia), a staże podoktorskie odbywał w Europejskim Obserwatorium Południowym (ESO) oraz na Uniwersytecie w Lejdzie.

Polskie Towarzystwo Astronomiczne zrzesza zawodowych astronomów. Istnieje od ponad stu lat, powstało w 1923 roku. Jest towarzystwem naukowym, ale prowadzi też działalność popularyzującą astronomię, m.in. wydając czasopismo „Urania – Postępy Astronomii”, internetowy portal www.urania.edu.pl, czy cykl programów telewizyjnych Astronarium. (PAP)

Prof. Tomasz Dietl, pracownik Instytutu Fizyki PAN, został laureatem japońskiej Międzynarodowej Nagrody Uniwersytetu Tohoku. Wyróżnienie jest przynawane osobom, które przyczyniły się do międzynarodowej rozpoznawalności uczelni.

O przyznaniu nagrody dla wybitnego polskiego fizyka poinformowano w komunikacie nadesłanym w piątek do PAP przez Instytut Fizyki PAN (IF PAN).

Prof. Dietl jest kierownikiem Międzynarodowego Centrum Sprzężenia Magnetyzmu i Nadprzewodnictwa z Materią Topologiczną – MagTop. Jak napisano w cytowanej w komunikacie nominacji do Nagrody Specjalnej japońskiej uczelni, którą uhonorowano badacza, prof. Dietl „jest cenionym na całym świecie fizykiem teoretycznym, znanym ze swoich prac w dziedzinie spintroniki i materiałów topologicznych” i „odegrał kluczową rolę w rozwoju badań nad spintroniką” na tym uniwersytecie.

Spintronika (elektronika spinowa, magnetronika) to dziedzina elektroniki. W tradycyjnych układach scalonych nośnikiem informacji są zmiany w przepływie prądu, w spintronice brany jest pod uwagę również spin (moment pędu) elektronu.

W nominacji podkreślono, że artykuł prof. Dietla z 2000 r. w czasopiśmie „Science”, w którym zaproponował teorię ferromagnetyzmu w rozcieńczonych półprzewodnikach magnetycznych, jest „najczęściej cytowaną publikacją w historii Uniwersytetu Tohoku” (9910 cytowań do 30 kwietnia 2025 r.). Dodano, że całkowita liczba cytowań laureata nagrody wynosi ponad 35 tys.

Naukowiec od 1999 r. był profesorem w Instytucie Badań Komunikacji Elektrycznej (Research Institute of Electrical Communication) na Uniwersytetem Tohoku, a w latach 2012–2023 pełnił funkcję głównego badacza w tamtejszym Zaawansowanym Instytucie Badań Materiałowych (Advanced Institute for Materials Research). Jak zaznaczono w nominacji do nagrody dla prof. Dietla, był on również mocno zaangażowany w międzynarodowy program studiów doktoranckich GP-Spin .

Tohoku jest jednym z wiodących i najbardziej prestiżowych państwowych uniwersytetów w Japonii. Kształci się tam ponad 15 tys. studentów. Międzynarodowa Nagroda Uniwersytetu Tohoku,(Tohoku University International Award) jest przyznawana od 2022 r. osobom związanym z uczelnią, które „w znaczący sposób przyczyniły się do zwiększenia jej międzynarodowej rozpoznawalności”.

W komunikacie przypomniano, że prof. Dietl był założycielem i kierownikiem Laboratorium Badań Kriogenicznych i Spintronicznych w IF PAN, a od 1986 r. kieruje zespołem naukowym tej jednostki. Badacz od 1998 r. jest członkiem Polskiej Akademii Nauk, a w 2002 r. został wybrany do Międzynarodowej Unii Fizyki Czystej i Stosowanej Komisji Fizyki Niskich Temperatur. Jest laureatem m.in. Nagrody im. Marii Skłodowskiej-Curie w Polsce (1997), Nagrody Naukowej im. Aleksandra von Humboldta w Niemczech (2003) i Europejskiej Nagrody Fizycznej Agilent Technologies (2005). W 2010 r. Profesor otrzymał Medal im. Mariana Smoluchowskiego Polskiego Towarzystwa Fizycznego, a w 2013 r. – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

Ceremonia wręczenia Nagrody Tohoku University International Award – Special Award odbędzie się 11 października w siedzibie uczelni w mieście Sendai podczas Dnia Absolwenta. (PAP)